Còn lãng phí trong quản lý, sử dụng thiết bị, đồ dùng dạy học


Phòng thiết bị thí nghiệm của Trường THPT Lê Hoàn (Thọ Xuân). Ảnh: Phong Sắc
(THO) – Nhận thức rõ tầm quan trọng của thiết bị và đồ dùng dạy học (ĐDDH) trong việc đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng giáo dục, trong những năm qua, ngành giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) đã không ngừng quan tâm, đầu tư nhiều trang thiết bị và ĐDDH cho các cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, hiện nay tại một số trường học việc quản lý, sử dụng các thiết bị và ĐDDH chưa mang lại hiệu quả.
Nghịch lý giữa đầu tư và sử dụng

Ngay từ những năm đầu thay sách 2001-2002, Bộ GD&ĐT đã ban hành danh mục trang thiết bị, ĐDDH đối với mỗi cấp học, cùng hướng dẫn mua sắm, sử dụng, bảo quản hàng năm. Theo đó, vào đầu mỗi năm học các trường học phải thực hiện kiểm tra, rà soát, bổ sung, thay thế trang thiết bị cần thiết phục vụ cho dạy và học. Kinh phí mua sắm, bổ sung thiết bị chủ yếu bằng nguồn chi thường xuyên của các cơ sở giáo dục hoặc chương trình mục tiêu quốc gia. Quan điểm chỉ đạo trên đã giải quyết căn bản tình trạng thiếu trang thiết bị dạy học ở các trường trước yêu cầu đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, chất lượng các giờ thực hành vẫn chưa tương xứng việc đầu tư, mua sắm. Cùng thầy Bùi Trí Dũng, cán bộ phụ trách thiết bị dạy học Trường THPT Thạch Thành I (Thạch Thành), chúng tôi có dịp “mục sở thị” kho thiết bị, ĐDDH của nhà trường. Qua quan sát, trong số hàng trăm thiết bị dạy học trong kho, có không ít thiết bị trở thành nơi “hạ cánh” an toàn của bụi, cá biệt có những thiết bị vẫn “nguyên đai, nguyên kiện” vì chưa một lần sử dụng như: Bộ thí nghiệm thực hành dao động cơ học, bộ pin điện hóa, mô hình ADN… Lý giải về việc này, thầy Dũng cho hay: “Do nhà trường được cấp nhiều dẫn đến dư thừa thiết bị chứ không phải không đưa vào sử dụng”. Cùng tình trạng trên, kho thiết bị của Trường THPT Lê Hoàn (Thọ Xuân) cũng thừa không ít thiết bị, trong đó có hàng chục bộ thiết bị thí nghiệm thuộc môn Hóa học và Sinh học chưa bóc tem, mặc dù những bộ thí nghiệm này được cấp cách đây 5, 6 năm. Một cán bộ nhà trường chia sẽ: Năm nào cũng bổ sung, mua sắm trang thiết bị theo yêu cầu đổi mới nội dung chương trình, nhưng việc sử dụng thiết bị vẫn chỉ chiếm tỷ lệ rất ít trong tổng thời gian học tập của học sinh. Bình quân một năm chỉ có 7 – 10 giờ thực hành, thí nghiệm (tùy theo cấp lớp) ở các bộ môn Sinh học, Hóa học và Vật lý, dẫn đến việc lãng phí trang thiết bị là điều khó tránh khỏi.

Qua tìm hiểu tại một số trường học, được biết, nguồn kinh phí đầu tư, mua sắm trang thiết bị dạy học hàng năm của các trường chiếm từ 5-10% kinh phí chi thường xuyên, thường là từ 10 đến 30 triệu đồng/năm tùy từng trường. Ngoài ra còn nguồn hỗ trợ từ ngân sách giáo dục tỉnh hoặc chương trình mục tiêu quốc gia. Theo thống kê của Sở GD&ĐT, trong 3 năm, từ 2011 đến 2013, chương trình mục tiêu quốc gia và nguồn ngân sách giáo dục tỉnh đã đầu tư hơn 151 tỷ đồng mua sắm trang thiết bị dạy học cho các trường học, thế nhưng, việc thực hành cũng chỉ ở mức độ giản đơn, giúp học sinh nắm được những nguyên lý cơ bản, chứ để thực hành, tìm tòi các thí nghiệm chuyên sâu, rành rọt thì trang thiết bị của các trường vẫn không đáp ứng được. Đơn cử như, tiết thực hành, thí nghiệm môn Hóa học có các phản ứng mạnh, hay thí nghiệm độc hại, nguy hiểm, các nhà trường gần như bỏ qua vì thiếu các trang thiết bị chuyên dụng, bảo vệ như mắt kính, mặt nạ hay phòng thí nghiệm…

Để tránh lãng phí

Nếu như không được lãnh đạo một số nhà trường chia sẽ, chắc cũng chẳng mấy người biết, hiện nay nhiều giáo viên không quan tâm đến công tác sử dụng, bảo quản trang thiết bị, ĐDDH, mọi thứ đều giao cho quản thư, hay cán bộ phụ trách thiết bị thí nghiệm. Chính tâm lý hờ hững ấy, dẫn đến việc phát huy tác dụng và công tác bảo quản trang thiết bị, ĐDDH chưa cao. Một hiệu trưởng của trường THCS ở huyện Thạch Thành cho hay: Thực tế trang thiết bị, ĐDDH phục vụ công tác giảng dạy không thiếu, nhưng nhiều trang thiết bị không đồng bộ, chất liệu không phù hợp, mau hỏng, cộng với cơ sở vật chất cũ kỹ, phòng thực thành, thí nghiệm không có, khiến không ít giáo viên “ngán” giờ thực hành, thí nghiệm, hay ứng dụng các thiết bị dạy học vào tiết dạy của mình. Mặt khác, hiện nay, nhiều giáo viên sử dụng giáo án điện tử, mô phỏng thí nghiệm trên máy tính thay cho việc sử dụng trang thiết bị trực tiếp, vì vậy, giáo viên không quan tâm đến trang thiết bị thí nghiệm.

Để hạn chế sự lãng phí của việc đầu tư trang thiết bị, ĐDDH, tăng tính chủ động và sáng tạo trong dạy và học của giáo viên và học sinh, sử dụng có hiệu quả các thiết bị này, nhiều ý kiến cho rằng, ngành GD&ĐT cần cân đối nguồn nhân sự phụ trách thiết bị thí nghiệm để quản lý, bảo quản và hỗ trợ công tác dạy học cho giáo viên bộ môn. Hiện nay, đội ngũ nhân viên phụ trách thiết bị thí nghiệm, thực hành ở các nhà trường trên địa bàn tỉnh chủ yếu là kiêm nhiệm hoặc hợp đồng còn thiếu kinh nghiệm và nghiệp vụ chuyên môn. Hàng năm, Sở GD&ĐT nên tổ chức kiểm tra, rà soát việc quản lý và sử dụng các thiết bị cũng như nhu cầu sử dụng thực tế của các trường học để bổ sung thiết bị cho phù hợp, tránh tình trạng thiết bị cần lại không có, thiết bị được cung cấp lại không cần sử dụng đến gây lãng phí. Theo ông Trần Văn Hòa, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT, lâu nay việc kiểm tra công tác dạy và học đối với các nhà trường được sở thực hiện thường xuyên, tuy nhiên, đối với việc rà soát, kiểm tra về sử dụng trang thiết bị, ĐDDH, hơn 3 năm trở lại đây sở chưa thực hiện được.

Trong thời gian tới, ngành GD&ĐT cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền về hiệu quả sử dụng thiết bị, đồ dùng dạy học trên lớp, từ đó đưa việc sử dụng thiết bị, đồ dùng dạy học của giáo viên đi vào nền nếp và trở thành yêu cầu mang tính bắt buộc; nâng cao ý thức trách nhiệm của người đứng đầu các trường học trong việc kiểm tra công tác chuẩn bị bài giảng của giáo viên. Các cơ sở giáo dục cũng nên lựa chọn những đơn vị có uy tín để đặt hàng, tránh cơ chế lệ thuộc. Hy vọng, trong thời gian tới, các cơ sở giáo dục sẽ lựa chọn, áp dụng các biện pháp quản lý, sử dụng trang thiết bị phù hợp với thực tiễn, góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học.

Phong Sắc.